Het Czaar Peter bootje (is te koop)

Dit project was een onderdeel van Experiment Design een architectuur biënnale die plaats vond in Lissabon en Amsterdam.
De thematiek van het festival dit 2008-jaar was Playgrounds, hoe kun je lege plekken / restruimten in een stad een nieuwe invulling geven.
Er is aan 6 jonge ontwerpers gevraagd om op zulke (rest) plekken in Amsterdam samen met de bewoners, verenigingen een activiteit te organiseren als experiment. Deze plek werd ingericht door ontwerper Pascal Leboucq.

Het creëren van nieuwe playgrounds voor de mens van 0 tot 100 jaar.
Onze plek bevind zich in de Czaar Peterstraat, een restruimte tussen 2 woningen in.
Het inspirerend aan de straat is de grote aanwezigheid van kleine ambachtelijke ateliers (messenslijper, instrumentenbouwer enz.) en creatieve ondernemers. Toch spelen deze  activiteiten grotendeels nog in privé sfeer af.

Ons idee is nu is om een ambachtelijke activiteit te installeren op deze plek zodat het ambachtelijke letterlijk weer in het straatbeeld word geïntegreerd zodat de omgeving, en bewoners het maakproces kunnen opvolgen, voelen en op een ongedwongen manier mee kunnen bouwen. De interactie tussen omgeving en activiteit is voor dit project een streefdoel.

Hieronder het verslag van Bert over hoe het project is verlopen:

Het Csaar Peterbootje.

Door Pascal Le Boucq geïnspireerd, (designer van Experimenta Design) heb ik me laten overhalen om 'in het wild' een bootje te gaan bouwen in Amsterdam. Dat moest gebeuren op een legendarische plek waar zo'n dikke 200 jaar geleden nog scheepswerven hun houten werkboten uitbraakten dat het een lust was. De bijltjes, zoals de bootbouwers van Kattenburg werden genoemd, hebben daar in 1787 nog slag geleverd met de patriotten die er toen al van alles vernielden. Op "opgespoten" land aan het IJ werd daar een "Vineswijk" van weleer neergezet: Kattenburg. Daar in de Czaar Peterstraat zou ik een boot gaan bouwen met buurtbewoners op een plek waar al jaren een huis weg was: er is destijds gewoonweg gestopt met bouwen vanwege het 'in de weg staan' van een monument.

Pascal zette daar met stellingpijpen een steigerwerkje op dat buurtbewoners erop attenderen moest dat er wat ging gebeuren: wat ook zo was. Het was niet het langverwachte nieuwbouwproject om de lege plek te vullen maar het herinrichten van een scheepswerf. Met het met steigerplanken geimproviseerde afdak met daarop een laagje landbouwplastic moest het klaar zijn. We hoopten duidelijk op een mooie nazomer. Ons onderkomen voor de lunch had veel weg van een uitgeklede versie van het circuswagentje van Pipo. En ik was de Dikke Deur en Pascal was Klukkluk. Mammaloe, die voor de koffie had moeten zorgen was in geen velden of wegen te zien evenals het ezeltje Nononono voor het domme werk.

Vanuit Uitgeest had ik Pascals werfje verder ingericht door drie heuze werbanken aan te leveren en mijn grootste stoomkist mee te brengen met brandergarnituur.

Normaal geef ik cursussen Traditionele Bootbouw in mijn goed geoutilleerde werkplaats van De Bootbouwschool maar deze keer was het werkelijk afzien! Afzien van het gemak van een verwarmde werkplaats met dito uitzicht op de natuur van het Uitgeestermeer, maar ook afzien van het gemak van een kantine, schone toiletten, een ijskast en afwasmachine.
Voor het bootbouwen zelf was het afzien van een vandiktebank, een cirkelzaagtafel en lintzaag maar ook van een droge en windvrije werplek. Maar in Amsterdam waait het een stuk minder dan buiten in Uitgeest heb ik gemerkt. Ook is de regen er anders, meer vertikaal dan horizontaal. Het bouwen op deze mooie plek had ook voordelen hoor: de Marokkaanse bakker had geweldig lekker brood, was niet duur en was ook op zondag open!! Dus ik hield de moed er in.

We hadden gekozen voor de bouw van een Zweedse Blekinge Eka, een eikenhouten werkbootje uit de zuidelijkste provincie van Zweden: Blekinge. Dichterbij Petersburg kon ik qua model niet komen in die korte tijd. Ook had ik het bootje al eens in een cursus gebouwd dus het voorwerk was al verricht. Waarom Petersburg? Omdat Tsaar Peter daar heeft gebivakeerd voor het opkalefateren van zijn marine alvorens de Zweden het leven zuur te maken, waarschijnlijk ook in Blekinge. Alles scheen te kloppen aan de keus voor de Eka.

In het begin bleef het lang erg rustig. Ik zou in principe 2 dagen per week hier gaan bouwen en langslopende buurtbewoners, die al een paar keer waren beflyerd in hun brievenbus en buurthuis, mochten mee komen bouwen; gewoon eigenlijk kans op een gratis bootbouwcurus. Maar deze straat is een rustige straat: alle mensen hebben hier gewoon werk.

Toch: langzaam aan kwamen de eerste mensen toen ik een keer besloot op 'slands rustdag, zondag te gaan werken. Eerst kwam er een Hindoestaans-Surinaamse trambestuurder langs op zijn vrije dag. Hij keek wat verlegen naar mijn eenzame poging om een boot te erecteren. Het bleek dat hij als kleine jongen, zijn vader vaak moest helpen met bootbouwen op de stranden van de Suriname Rivier in Paramaribo. Hij had werk dus kon niet helpen met meebouwen.

Als 2^e kwam er een werkloze meubelmaker langs, Richard. Hij is tot het eind gebleven. Fijne vent. Met veel enhousiasme en warme koffie in zijn thermoskan kwam hij elke dag naar de werf om te leren en mee te bouwen. Ook kwam hij wel eens als ik er niet was: Dan stond ik in de file op de rondweg.

Langzaamaan maar toch gestaag vorderde het werk aan de boot en dat viel meerdere mensen op. Velen maakten even een praatje en spraken hun bewondering en verwondering uit over de bouw en het project op zich. Moeders en vaders met nieuwetijdse bakfietsen met hun kroost daarin maar ook mensen die in hun lunchpauze even kwamen aanwippen om te kijken hoever we al waren gevorderd. Maar niemand had de tijd om even te komen helpen. Tot er opeens die Portugeese architectuurstudente Ximena aan kwam lopen die spontaan de mooie armen uit de mouwen stak en met onze verfkrabbers hielp een eiken huidplank op middeleeuwse wijze vlak te schrapen. Ze zou de volgende dag terugkomen …. we hebben haar werklust jammer genoeg verder moeten missen. Spierpijn denk ik ….

Ook kwamen nog Jeroen en Marc, twee 'echte' Kattenburgermensen uit de buurt. Ook zij zijn de laatste drie weken vaak mee komen bouwen tussen hun werkbedrijven door. Ons Hollands werkvolkje had het verder te druk met werken. Net als ik.

Alles kwam uit de kast: meten, zagen, schaven en schrapen. Maar ook het stomen van de huidplanken kwam aan de beurt. Dat is en blijft steeds het mooiste van het bootbouwen: het stomen en aanbrengen van een huidplank. Hier komt het er op aan en merk je direct of je de plank goed hebt vormgegeven en pasgeschaafd. Met hier en daar een kleine afwijking heeft het resultaat van een op straat gebouwde eiken boot met gezaagde spanten mij steeds verbaasd. Ik werd meer en meer trots op 'mijn' team.

Uiteindelijk hebben we de boot op woensdag 5 november tewatergelaten aan de Levantkade; was gelijk een excuus om wat meer contact te maken met de mensen van De Botenloods, een bouwplaats voor vele interessante schepen van heel interessante mensen.

Pascal had Champagne meegenomen en glazen. Het enige dat nog mankeerd was en Amsterdamse maagd om het scheepje "Catharina" te dopen, naar de 2^e vrouw van Csaar Peter.

De eertse was volgens Peter niet meegaand genoeg en werd opgevoerd aan de wolven. Moet ik gelijk weer deneken aan Troika hier … Troika daar …; maar OK. Een langsfietsende moeder wilde de doopplechtigheid wel voor haar rekening nemen nadat haar dochtertje de zin: … en we dopen u Catharina en wensen U behouden vaart! niet over haar lippen kon krijgen met zoveel volk aan haar voeten.

Met een klein plonsje gleed de Catharina het KNSM-eiland af in het natte Amsterdamse havenwater.

Gelijk nam ik de riemen en Pascal het roer; hij had als Belg en het gebrek aan vaarwater thuis nagenoeg geen ervaring met roeien. Hij had wel zijn rijbewijs dus voelde hij zich het prettigst met een stuur in zijn handen.

Omwille van het weer en de tijd keerden we redelijk snel weer om om met vol zeil terug te varen naar de kade met wachtenden. Mooie foto's en bewonderende kreten kwamen over het water naar ons toe. Het project was volbracht en het voelde goed! We keken elkaar aan en dachten beiden hetzelfde: Nu nog 'even' opruimen.

Dat opruimen nam nog en klein deel van de middag in beslag en met en tevreden gevoel reden we de boot naar huis om haar de daarop volgende dag naar Enkhuizen te brengen voor de Klassieke Schepenbeurs. Maar vanaf daar weet u daar alles van want u was er ook!

Bedankt Pascal, Richard, Rein, Jeroen, Marc en Ximena voor jullie welwillende en inspirerende medewerking.

De Bootbouwschool
Hollandse School voor Houten Bootbouw

Bezoekadres: Lagendijk 31a, 1911MT Uitgeest
Postadres: Bruggesloot 45, 1721HA Broek op Langedijk
Telefoon: 06 10503101
e-mail: info@bootbouwschool.nl